WeKurd

Lagar och konventioner | Rapporter| Svenska | Kurdiska

Ahmet Dere: Ji bo çi Yekîtiya Ewrupa ?

Bi pêþketina rewþa civakêve grêdahî, her diçe pêwîstiyên rojane yên morovahiyê jî zêde dibin û gor wan guhertin û veguhertin çêdibin. Guhertinên ku tên pêkanîn bixwere pêdiviyên nû derdixin holê. Ev zagoneke xwezahiyêye û kes nikare li pêþiya wî bibe asteng. Heman xal ji bo sîstemên dewletan jî xwedî rastiyeke. Dîroka cîhanê tu carek ji nemiriya sîstemekre þahîdî nekirye. Car caran weke ku dîrok xwe dubare dike tê fêmkirin lêbelê ew ne raste û li dijî diyalektizmêye. Her sîstem bi xwere bingehiya sîstemek nû jî davêje û her diçe wî bingehiyê lipêþdixe. Sîstemên ku di salên 1800’de weke sîstemên hemdem dahatin naskirin, di salên 1900’de bûn yên kevneperst û hilweþiyan. Em dinêrin sîstemên ku di destpêka salên 1900’de çêbûn di destpêka sedsala 21.’de roj bi roj, an xwe diguherînin an jî tên hilweþandin. Lewma, divê em li ser esasên diyalektîkî nêzîkê dîrokê û bûyerên demê bibin. Ji bo ku nirxandinek rast were kirin ev þerteke bê gotine.

Weke tê zanîn, ji þerê cîhanê yê duyemîn þunde di nav dewletên ewrupîde bingehiya yekîtiyek hate avêtin. Di navbera deh salên ku þer hate meþandinde pir dewletên Ewrupî feqîrketin û rewþa aborî ya civakê xiravbû. Lewma, destpêka bingehiya Yekîtiyê li ser esasên xurtkirina têkîliyên aborî hate avêtin. Lêbelê piþtî ku ew têkîlî hatin xurtkirin roj bi roj bandora wî jî hate frehkirin û ji salên 1970 þunde bingehiya yekîtiyek siyasî hate avêtin. Ev saziya ku îro weke Yekîtiya Ewrupa tê zanîn, encamek wê pêvajoyêye.

Bi pêþketina rêxistina YE weke saziyek siyasî, cûr bi cûr saziyên din yên bi armanca demokratîkkirin û parastina mafên mirovan jî hatin damezrandin. Taybetî di warê rêxistinên mafên mirovan û yên sivilde pêþketinên ku hatin çêkirin xwedî nirxên mezin yên hêjane. Çiqas jî di xebatên wan saziyande kêmasî hebin, ji bo pêþxistina mentaliteyek demokratîk û parastina hin mafên mirovan wan rolek pêþengiyê jî leystiye. Roja îro mirov dinêre, di hemu welatên Yekîtiya Ewrupayêde roj bi roj bandora saziyên sivil frehdibe û li ser birêvebirina sîstemande dibin xwedî tesîrek mezin. Çiqas jî sîstema navendî a Yekîtiya Ewrupa hê li pêþiya hewuldanên ji bo pêþxistina demokratîkbûyînê astengîbe jî, divê were zanîn ku heman sîstem ji pir pêþxistinanre jî derfetên baþ pêþwazî kirye. Sîstema ku îro di Ewrupayêde tê meþandin wê hê jî bibe sebebê pêþveçûyînên hemdem. Lêbelê pêwîste ku kêmasiyên vî sîstema mijara gotinê were zanîn, û divê li hember wan tekoþîn were meþandin. Lewma, divê ku ev neyê wateya ku em aliyên wî yên baþ nevînin. Ya ku herî grîng û pêwîst ewe ku, di aliyekîde em li ser wan kêmasiyan bisekinin di aliyê dinde hewulbidin daku jê faydê bivînin.

Yekîtiya Ewrupa ku ji 25 welatên endam çêdibe di nav sînorên xwede derdorê 40 gelî dihewîne. Ji ber ku ev Yekîtî ji alî dewletanve hatiye damezrandin, di saziyên wîde jî dewlet têne temsîlkirin. Lewma hemî gelên ku di nav sînorên wîde dijîn bi awayek azad di nav saziyên YE’de nayên temsîlkirin. Berê hertiþtî divê ku ev rewþ û sîstem were guherandin. Bi pêþketina mafên sazîyên sivilre, her waha mefên kêmnetewan û komên civakî jî pêþdikevin. Bê guman tu maf bi awayek hêsanî nayê bidestxistin, lêbelê ger tekoþîn were meþandin wê bidestxistina mafan jî were pêkanîn. Lewma, pêwîste ku nirxên rola ku sazîyên sivil yên Ewrupî ku roja îroyîn di Ewrupayêde dileyzin were zanîn. Lêbelê ji bo me gelê kurd ev saziyêen mijara gotinê hê xwedî xebatek bi nirx nînin. Di vî warîde divê ku ev jî weke kêmasiyek me were dîtin. Digel hebûna ji mîlyonek zêdetir kurdan ka me li Ewrupa çiqas saziyên xwe pêþxistiye û bi hêza wan xwe di qada navnetewîde temsîlkirye?. Hebuna ji mîlyonek zêdetir kurdan li Ewrupa, hê tanzîmek bi hêz ya saziyan çênebuye. Ji ber vê yekê jî em nikarin di qada navnetewîde xwe baþ temsîlbikin. Lewma jî em nikarin pir baþ ji derfetên Yekîtiya Ewrupa îstifade bikin û çewa ku tê xwastin bibin xwedî maf.

Di vî dema ku li ser pêvajoya Tirkiye-Yekîtiya Ewrupa pir guftugoh têne çêkirinde, divê em baþ li ser baþî û nebaþiyên vî yekîtiyê bisekinin. Ger em YE baþ nasnekin emê nizanibin wê di tevlêbûna Tirkiyê’de çi berjewendiyên me hebin û wê ji mere bi feydebe an jî ne. Ji her demê zêdetir di destpêka vî pêvajoyêde pêwîstiya me bi naskirina YE û mijara tevlêbûna Tirkiyê heye. Di vî warîde, divê ku em bixwe xwedî analîzekbin, gor berjewendiyên ji bo azadî û mafên demokratîk yên gel ji xwere cîh bigrin.

Weke min li jor anî ziman, rewþa demokratîkbuyîna Ewrupa pir zêde ji ya welatên Rojhelatanavîn û Tirkiyê pêþketîtire. Bi hemu kêmasiyên xweve, sîstema ku di ewrupayêde tê bikaranîn ji ya dewletên heyî yên Rojhelatanavîn pêþketîtire. Divê ku em ji wê îstifade bikin û rewþa heyî ya Rojhelatanavîn biguherin. Lewma, weke di hêla cografîkde jî Tirkîye û Kurdîstan’a Bakur nîve nîv weke Ewrupa tê dîtin, bê guman daxwazek weke ya tevlêbûne YE bi wateye. Him ji bo Tirkiyê û him jî ji bo kurdan, ketina nava civateke weke ya Ewrupa wê pêþketinên mezin bide afirandin. Þûna ku Tirkiye û Kurdîstan bi welatên þûndemayîn yên herêmêre bibin yek, xwe nêzîkkirina berbi Ewrupa zêdetir bi faydeye. Ne ji bo ku em ji wê herêmê heznakin, tersê wî, ji bo ku em wê herême biguherînin û pêþbixin pêwîste ku em bixwazin bikevin YE. Ji bo ku mentalîteya kevneperest ya ku îro di Tirkîyêde heyî were pelçiqandin, binpêkirin û bandora depêvajoya demokratîk li ser dewletên din yên herêmê jî bidin çêkirin, em dixwazin ji derfetên YE îstifade bikin. Ger ne wusabe, tu berjewendiyên kurdan û tirkan di tevlêbûna Yekîtiya Ewrupayêde tuneye.

Divê ku em di pêvajoya YE’de tenê gor berjewendiyên kurdên Bakur tevnegerin. Berê hertiþtî berjewendiyên rast yên kurdan di parastina rihek netewîde tê dîtin. Di tevlêbûna Tirkiyê ya YE’de her waha berjewendiyên perçeyên din yên Kurdîstanê jî heye. Kurdên ku nigek wan bikeve YE wê bikaribin ji bo perçeyên din jî bibin hêz û ji wan jî qewet bigrin. Di pêkanîna pêvajoyek wahade mirov dikare pêþketinek berbi yekbûna kurdan û Yekîtiya Gelan bivîne.

Kurdishinfo.com